COTABATO CITY – Nanaig ang hangarin ng mga botante sa Bangsamoro para sa mapayapang halalan nitong Lunes, nang patuloy silang nagtungo sa mga polling place upang gamitin ang kanilang karapatang bumoto sa kabila ng ilang insidente ng karahasan at tensyon sa iba’t ibang bahagi ng rehiyon.
Ayon kay Comelec chief George Garcia ay bagama’t nagdulot ng pangamba ang mga pailan-ilan na insidente ng putukan, kabilang ang madugong ganap sa lungsod ng Cotabato at pagkakatuklas ng pre-shaded ballots sa Maluso, Basilan, hindi naman nito naparalisa ang pangkalahatang proseso ng halalan sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao.
Sa halip ay nagpatuloy ang pagboto sa malaking bahagi ng rehiyon, kung saan 98.1 porsiyento ng mga polling precinct ang sinasabing matagumpay na nagbukas, indikasyon na nanatiling gumagana ang makinarya ng halalan sa kabila ng mga hamon sa seguridad.
Isinailalim ng Comelec sa direktang kontrol nito ang Cotabato City matapos ang karahasang ikinasawi ng tatlong katao at ikinasugat ng 15 iba pa bago ang pagbubukas ng mga polling precinct.
Isinailalim din sa Comelec control ang Maluso matapos matuklasan ang pre-shaded ballots sa 36 sa 68 precinct nito.
Ngunit sa halip na tuluyang mapatigil ang halalan, agad na kumilos ang mga awtoridad upang tugunan ang mga problema, palakasin ang seguridad at tiyaking mapoprotektahan ang integridad ng boto.
Sa Maluso, iniutos ng Comelec ang muling pag-imprenta ng mga apektadong balota, habang pinalawig ang oras ng pagboto sa Basilan upang mabawi ang oras na nawala dahil sa problema sa mga balota.
Samantala, sinabi ng Philippine National Police na nanatiling pangkalahatang mapayapa ang halalan sa Bangsamoro sa kabila ng mga ulat ng pamamaril at pagsabog sa ilang lugar.
Sa kabuuan, ipinakita ng Election Day na bagama’t may mga insidenteng nagdulot ng tensyon sa ilang komunidad, hindi ito naging hadlang upang magpatuloy ang mas malawak na proseso ng demokratikong pagboto sa rehiyon.
Mahigit 20,000 pulis at sundalo ang itinalaga sa iba’t ibang polling place at pangunahing ruta sa buong Bangsamoro upang tiyakin ang seguridad ng mga botante at mapangalagaan ang integridad ng halalan.
Higit pa sa tunggalian ng mga partido at kandidato ang nakataya sa halalang ito, dahil itinuturing itong mahalagang yugto sa mahabang proseso ng kapayapaan sa Bangsamoro.
Ang parliamentary elections ang bunga ng ilang dekadang negosasyon at armadong tunggalian na kalaunan ay humantong sa 2014 Comprehensive Agreement on the Bangsamoro, pagtatatag ng BARMM at paglahok ng mga dating rebelde sa mga demokratikong institusyon.
Para sa halos 2.4 milyong rehistradong botante, ang kanilang boto nitong Lunes ay hindi lamang pagpili ng mga kinatawan sa 80-miyembrong parliament kundi isang mahalagang pagpapakita na ang mga pagkakaiba sa pulitika ay maaari nang lutasin sa pamamagitan ng balota sa halip na sa pamamagitan ng karahasan.
Inilarawan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang halalan bilang isang mahalagang milestone sa patuloy na paglalakbay ng Bangsamoro tungo sa pangmatagalang kapayapaan, demokratikong pamamahala at makabuluhang sariling pagpapasya, habang hinikayat ang mga botante na pangalagaan ang integridad ng kanilang boto.
Lalong naging makabuluhan ang mensaheng ito sa harap ng mga botanteng nagpatuloy sa pagpunta sa mga polling place sa kabila ng tensyon sa kanilang mga komunidad.
Hindi inaasahan na magiging ganap na walang hamon ang unang parliamentary elections sa isang rehiyong nagmula sa ilang dekadang armadong tunggalian, matinding political rivalry at kakulangan sa kaunlaran.
Gayunman, ipinakita ng mga pangyayari nitong Election Day na ang mga problema sa ilang lugar ay hindi awtomatikong humantong sa malawakang pagkasira ng proseso ng halalan sa buong Bangsamoro.
Sa halip, tumugon ang mga election officials, security forces at iba pang lokal na stakeholder sa loob ng itinakdang balangkas ng batas at mga umiiral na electoral procedures.
Sa huli, ang halalan ang magtatakda sa 80-miyembrong parliament na pipili sa chief minister ng rehiyon at pormal na magtatapos sa interim arrangement tungo sa isang halal na regional government.
Para sa Bangsamoro, ang patuloy na pagpunta ng mga botante sa mga polling place sa kabila ng mga hamon ay maaaring magsilbing mahalagang mensahe: ang kapayapaan ay hindi lamang ipinaglalaban sa larangan ng negosasyon, kundi pinatitibay rin sa pamamagitan ng malayang paggamit ng boto.
